تشخيص مشكلات خواب :
راستي چگونه ميشود مشكلات خواب بيمار را تشخيص داد؟ براي تشخيص مشكلاتخواب اولين و مهمترين آزمايش پليسومنوگرافي (PSG) است. البته اصولاً آزمايشات تشخيصبراي بررسي مشكلات خواب عبارتند از:
1ـ Poly somnography
2ـ MSLT
3ـ MWT
پليسومنوگرافي:
تعريف: يك روش تشخيص است كه در طي آن تعدادي از فرآيندهاي فيزيولوژيك بدن در طيخواب اندازهگيري و ثبت ميشوند. در اين تست با متصل كردن سنسورهايي به بدن بيمار موارد زيرثبت ميشود:
ـ EEG يا انسفالوگرام
ـ EOG يا ثبت حركت عضلات چشم
ـ ثبت حركت عضلات چانه
ـ ثبت حركت عضلات پا
ـ ثبت و بررسي جريان هوا
ـ بررسي و ثبت تلاش تنفسي توسط قفسه سينه و شكم
ـ ECG يا الكتروكارديوگرام
ـ اندازهگيري اشباع اكسيژن يا Pulse oxymetery
در اين تست تمام اطلاعات از بدن بيمار توسط سنسورها به يك كامپيوتر مركزي منتقلميشود و سپس براساس ثبت اين موارد كه تا به صبح انجام ميگيرد، متخصصين ميتوانند به خوابشخص نمره بدهند.
مواردي كه پليسومنوگرافي توصيه ميشود:
1ـ خوابآلودگي شديد در طول روز يا بيخوابي شبانه
2ـ خرخري كه با وقفه تنفسي همراه باشد و خواب آلودگي زياد روزانه
3ـ به علت وجود ساير مشكلات، تنفسي ضمن خواب كه در طبقهبندي بيناللملي بيماريهاي خوابآورده شده ا ست.
4ـ به علت ساير علايم مربوط به اختلالات خواب كه در طبقهبندي بينالمللي بيماريهاي خوابآورده شده است.
5ـ بيماران مبتلا به بيماري مزمن انسدادي ريه با فشار دياكسيدكربن بيش از 55 حين بيداري كهبيماريشان به علت هيپرتانسيون ريوي، نارسايي دهليز راست قلب، پليسيستمي يا خواب آلودگي شديد روزانه كمپليكه شده است.
6ـ بيماران مبتلا به اختلال تنفسي محدود شده ثانويه با مشكلات مربوط به ديواره قفسه سينه يابيماريهاي عصبي عضلاني كه توسط هيپوونتيلاسيون مزمن، پليسيستمي، هيپرتانسيون ريوي،اختلال خواب، سردرد صبحگاهي و يا خواب آلودگي و خستگي شديد طول روز كمپليكهميشود.
7ـ اختلالات كنترل تنفسي كه فشار دياكسيدكربن بيش از 55 حين بيداري داشته و يا اينكهبيماريشان توسط هيپرتانسيون ريوي پليسيستمي، اختلال خواب، سردرد صبحگاهي وخستگي حين روز كمپليكه شده است.
8ـ تاكي آريتمي يا برادي آريتمي دورهاي شبانه، اختلالات هدايتي دهليزي بطني شبانه (آريتميدهليزي بطني در طول شب) يا اكتوپي بطني كه در طي خواب فركانس و شدت آن بيشتر شود.
مركز مطالعه خواب شامل چه قسمتهايي است:
هر آزمايشگاه بررسي خواب شامل يك اطاق كنترل وسيع و چند اطاق خواب براي بيماراناست. اطاقهاي خواب بيماران بايد از سروصدا فاصله داشته باشد و در يك محيط آرام ساختمان درنظر گرفته شود و حتيالمقدور از القاي اين موضوع به بيمار كه اين اطاق محل تست است جلوگيريشود تا او بهتر بتواند به خواب رود.
اطاق كنترل بايد دور از آسانسور و هرگونه تجهيزات قوي برقي باشد. تمام سيمهايي كه بهبيمار متصل شوند بايد عايق شده باشند و كاملاً از برقي كه به اين اطاق و به دستگاههاي نزديك بيمارمتصل ميشود جدا شده باشند، طوري كه هيچ خطري بيمار را تهديد نكند.
همچنين در اطاق خواب بيمار بايد دوربين مدار بسته نصب كرد و اين اطاقها را همه به اطاقكنترل متصل نمود و به عبارت ديگر صدا، تصوير و تمام مواردي كه بايد از بيمار ثبت شوند توسطدستگاههاي تعبيه شده به اطاق كنترل وصل ميشوند. در اطاق كنترل كه خود اطاق كاملاً مجهزياست، تكنسينها و پزشكان توسط كامپيوترهايي كه در آن تعبيه شده است تمام موارد ثبت شده بيماررا لحظهبهلحظه تعقيب ميكنند، در صورتي كه نياز باشد از همان اطاق كنترل ميتوانند با بيمار قبل ازاينكه بخوابد صحبت كنند و تصوير او را داشته باشند.
پليسومنوگرافي يك آزمايش پيچيده است و نياز به تجهيزات كاملاً پيشرفته و تكنسينهايمجرب دارد. تكنسينهاي اين آزمايشگاه بايد كاملاً در مورد خواب نرمال، بيماريهاي خواب، و كار باتجهيزات آشنايي داشته باشند. بايد بتوانند الكترودها را كاملاً و به راحتي به بيمار متصل نمايند وبتوانند در طول شب بيمار را كاملاً مونيتور كنند. اين افراد بايد تا حدود مورد نياز به EEG، EMG وECG و ساير مواردي كه نياز است از بيمار ثبت شود آشنايي داشته باشند. البته تمام آنها زيرنظرمتخصصيني كار ميكنند كه در اين مورد كاملاً تخصص ديدهاند.
در طول اين تست به فراخور موضوع مورد مطالعه ميتوان به تجهيزات متصل شده به بيمارافزود. مثلاً اگر بخواهيم ببينيم كه بيمار ضمن خواب تشنجات صرعي هم دارد يا نه، ميتوان EEGرا كه از بيمار گرفته ميشود گستردهتر كرد. همچنين ميتوان سنسورهايي براي خُرخُر بيمار گذاشت تاآن را ثبت كند. ميتوان الكترودهايي را در داخل مري كار گذاشت تا به دو منظور يكي ثبت بهترفشارهاي تنفسي و ديگري الكترودي كه pH درون مري را ثبت ميكند كه ببينيم آيا بيمار رفلاكس بهداخل مري دارد يا نه؟ ميتوان الكترودهاي متصل به اندامها را اضافه كرد مثلاً بعضي از بيماران ازحركات و يا دردهاي غيرقابل توضيح و توجيه در دست و بازوها در شب شاكي هستند براي اين افرادميتوان الكترودهاي بيشتري را به ساعد متصل نمود و حركات آن را ثبت كرد. به طور كلي هرآزمايشگاه خواب بايد تمام اين وسيلهها و تجهيزات را براي هر تعداد بيماري كه ظرفيت پذيرشدارد مهيا كند تا در صورت لزوم بتوانند براي تشخيص بيماري فرد مورد آزمايش از آنها استفادهنمايند.
هر مطالعه خواب مرحله به مرحله و به عبارت ديگر لحظهبهلحظه براي نمرهگذاري بررسيشود.
يك پليسومنوگرام واقعاً از چه مراحلي تشكيل ميشود؟
ترتيب كار بدين صورت است كه بيمار ساعت 9ـ8 شب به مركز مطالعه خواب ميآيد. مسلما ًبيمار قبل از آمدن به مركز استحمام كرده است تا بدين ترتيب پوست جهت اتصال الكترودها تمي باشد و كيفيت كار بهتر شود. سپس از بيمار خواسته ميشود كه فرمهاي مربوطه به آزمايش خواب راپر كند كه اين كار البته ميتواند در خانه انجام شود چون اين فرمها بايد به دقت مطالعه و بررسيشوند. سپس تكنسين مربوطه شروع به متصل كردن الكترودهاي مربوطه به بيمار مينمايد و پس ازاينكه همه الكترودها به يك باكس وصل شد كه آن نيز از طريق سيمهاي خود به كامپيوتر اطاق كنترلوصل ميشود، از بيمار ميخواهد كه در تخت خود استراحت نمايد و سپس به اطاق كنترل ميرود.در ابتداي كار و قبل از شروع تست خواب اقدام به كاليبراسيون دستگاههاي مطالعه خواب ميكند تااستاندارد كار بدست آيد. سپس مطالعه آغاز ميگردد، در اين لحظه ميتوان از بيمار خواست تامانورهايي را انجام دهد مثلاً پاهاي خود را بالا بياورد و چشمها را باز و بسته كند يا سريع برهم زند وديگر حركات را انجام دهد و ميتوان اين حركات را روي صفحه كامپيوتر و به صورت تغيير در امواجمربوطه ديد. در اين زمان بيمار به حال خود گذاشته ميشود لحظهبهلحظه فعاليتهاي بيمار چه درخواب و چه در بيداري ثبت ميشود.
هچنين درون اتاق بيمار دوربين مدار بسته وجود دارد و ميتوان از طريق صفحه كامپيوترداخل اتاق را كنترل و حركات بيمار را مشاهده نمود. اگر بيمار مشكل داشته باشد با فشار دادن يكدگمه زنگ تكنسين را خبر ميكند. بيمار همچنين در همان حالتي كه سيمها را به بدن خود متصلدارد ميتواند به دستشويي برود و به محل خواب خود برگردد. تمام مراحل كار طوري تعبيه شدهاندكه بيمار در آسايش و راحتي كامل باشد. براي روز بعد نيز مركز داراي حمام ميباشد تا بيمار بتواند درصورت نياز دوش گرفته و مستقيماً به محل كار خود مراجعه نمايد. البته بايد توجه داشت كه دربرخي موارد كه ذيلاً آورده شدهاند ممكن است بيمار براي بار دوم به PSG نياز داشته باشد.
1) اگر مطالعه اول به علل تكنيكي مشكل پيدا كرده باشد.
2) اگر شخص در مرحله اول نتواند كاملاً بخوابد طوري كه مطالعه تكميل نشود.
3) اگر نياز باشد كه تأثير درماني را كه براي بيمار اجرا ميشود ثابت كرد.
MSLT) Maintenance Sleep Latency Test ): در اين تست از بيمار خواسته ميشود كه پس ازPSG تقريباً تا بعد از ظهر روز بعد در مركز مطالعه بماند. در اين تست از بيمار خواسته ميشود كه يكسري خوابهاي كوتاه يا به اصطلاح چرت زدن در طول روز در زمانهاي خاص كه به بيمار داده ميشود داشته باشد. بين اين خوابهاي كوتاه بيمار بايد بيدار بماند. هر كدام از اين مراحل به طور كامل همانندPSG ثبت ميشود. هدف از اين تست اين است كه ببينيم شخص چقدر ميتواند در برابر خوابنرفتن (يا بيدار ماندن) مقاومت داشته باشد. در واقع اين تست براي بررسي ناركولپسي به كار ميرودو از يك صبح تا ظهر طول ميكشد.
: (MWT)Multiple Wake Test در اين تست برخلاف تست قبل، دورههايي از بيدار ماندن براي بيمارطراحي ميشود. يعني از بيمار خواسته ميشود كه بايد در اين مقاطع كه به صورت عملي طراحيشدهاند. در طول روز بيدار بماند هدف از انجام اين تست اين است كه براي متخصصين مشخصشود كه بيمار چگونه ميتواند بيدار بماند و درمانهاي احتمالي چقدر مؤثر بودهاند.
درمان:
انواع و اقسام درمانهاي دارويي و غيردارويي به منظور برطرف كردن وقفه تنفسي در طولخواب در دسترس است. در مورد آپنه مركزي بايد گفت كه بهترين روش درمان، استفاده از داروهايياست كه در اين زمينه وجود دارد. اما در مورد آپنه انسدادي تنفسي كه شيوع بيشتري هم دارد بهترينو مؤثرترين درمان در حال حاضر استفاده از ماشين CPAP ميباشد.
ماشين CPAP چيست؟
به زبان بسيار ساده CPAP ماشيني است كه هواي مداوم و با فشار مثبت را توليد ميكند.همانطور كه قبلاً ذكر شد، مشكل اصلي در افرادي كه مبتلا به آپنه يا وقفه تنفسي هستند عبارتند از:شل شدن عضلات و بافتهاي مجاري تنفسي فوقاني در فشاري بالاتر از فشاري كه در محدوده نرمالاست. به عبارت ديگر در اين افراد مجاري فوقاني تنفسي در فشار حدود H20+4cm تمايل به كلاپسپيدا ميكند. پس اگر بتوان با دميدن هوايي كه فشار را بالاتر از اين محدوده فشار نگه ميدارد ازكلاپس مجاري هوايي فوقاني جلوگيري نمود در واقع آپنه انسدادي از بين ميرود كه در حال حاضرCPAP بهترين وسيله براي اين كار است. بيماراني كه بعضاً سالها مبتلا به آپنه انسدادي بودهاند و ازانواع و اقسام علايم عليالخصوص خواب آلودگي در روزبعد رنج ميبردهاند پس از استفاده از اينوسيله در طول شب، احساس نشاط بيشتر نموده و تفاوت استفاده از دستگاه CPAP را نسبت بهعدم استفاده از اين دستگاه به خوبي حس ميكنند. اين وسيله انواع و اقسامي دارد كه با توجه به نوعبيماري براي بيمار توسط پزشك متخصص و پس از استفاده آن حين پليسومنوگرافي و بررسي نحوهتأثير آن بر روي مشكل تنفسي بيمار، تجويز ميگردد. امروزه ثابت شده است كه استفاده از اين وسيلهاز بسياري از عوارض و مشكلات ناشي از وقفه تنفسي ضمن خواب (چه عوارض كوتاه و چه عواقبطولاني مدت) جلوگيري به عمل آورده و سلامتي و نشاط را به بيمار برميگرداند.
Continuous positive airway pressure (CPAP) for sleep apnea
مولف:پروفسور (دکتر) مرتضی شمس نيا
فوق تخصص بيماريهای مغزواعصاب و خواب از آمريکا
رئيس بخش نوروفيزيولوژی دانشگاه تولين آمريکا واستاد اين دانشگاه
|
مطالب سایت